Landschappelijke basiskaarten
De landschappelijke basiskaarten geven op verschillende manieren het landschap van Fryslân weer. Op de eerste kaart wordt het landschap ingedeeld in hoofdlandschappen, gebaseerd op de periode van het ontstaan van de landschappen. Een tweede indeling is naar landschapstypen, die iets zeggen over de aard van het landschap. Binnen de indeling naar landschapstypen kunnen we een verdere onderverdeling maken, de overzichtskaart.

Holocene landschap: landschapselementen die gevormd zijn gedurende de klimatologisch warme periode van de laatste 10.000 jaar: in deze periode werd een groot deel van Fryslân door zeespiegelstijging overstroomd en later "overveend".

Pleistocene landschap: landschapselementen, die gevormd zijn tijdens de ijstijden van meer dan 10.000 jaar geleden.

Antropogene landschapselementen: hiermee worden landschapselementen bedoeld die antropogeen van aard zijn, dus door de mens gemaakt, zoals esdekken en terpen. Ook recentere ingrepen en verstoringen in het landschap, zoals de ontwikkeling van stedelijke gebieden, droogmakerijen en grote kanalen vallen hieronder. De recentere antropogene landschapselementen op de aardkundige laag (stedelijk gebieden, kanalen e.d.) zijn afgeleid van de topografische kaart, de esdekken zijn overgenomen van de bodemkaart en de terplocaties zijn vastgesteld door RAAP binnen het kader van de Friese Archeologische Monumenten Kaart Extra (FAMKE).

Kleilandschap. Het kleilandschap komt overeen met het zeekleilandschap dat aangegeven wordt op de bodemkaart. Het is onderverdeeld naar hoogteligging ten opzichte van NAP: hoe groener, hoe hoger.
Door de weergave op de kaart van de oudste ringdijk in Fryslân, zijn de getij-systemen van de Middelzee, de Friese Marne en de Dokkummer Ee goed herkenbaar.

Veenlandschap. De veenlandschappen zijn op basis van de bodemkaart en de geologische kaart vastgesteld. Overigens wordt door oxidatie het totale gebied van de veenlandschappen kleiner. Door het oxidatieproces verschuiven bijvoorbeeld de grenzen van het restveengebied en het veengebied zonder kleidek. Omdat de bodemkaart en de geologische kaart opgenomen zijn in de jaren ‘60 en ’70, geeft de landschappelijke basiskaart niet geheel een actueel beeld van de veenverbreiding op het Pleistoceen.

Het veenlandschap is onderverdeeld in veengronden met een kleidek dunner dan 0.40 meter, veengronden zonder kleidek en restveengronden. Restveengronden zijn gronden waar nog resten van het oorspronkelijke veen in de Pleistocene bovengrond herkenbaar zijn (o.a. ‘moerige’ bodems).

Dekzand- en keileemlandschap. Dit landschap is onderverdeeld op basis van geologische afzettingen die aan het oppervlak liggen. Deze eenheden zijn overgenomen van de bestaande geologische kaartinformatie.

Het wel of niet voorkomen van keileem binnen de eerste 2 meter onder maaiveld is een belangrijk criterium voor de verdere onderverdeling van het landschap. Onder keileem verstaan we afzettingen die gevormd zijn tijdens de Saale ijstijd. In die gebieden waar keileem wél binnen 2 meter onder maaiveld voorkomt, wordt een verder onderscheid gemaakt met betrekking tot de afdekkende laag. De afdekkende toplaag kan bestaan uit de bouwvoor (‘keileem aan maaiveld’), een dekzanddek en rivierdalsedimenten.

De begrenzingen van de stuifzandgebieden binnen dit landschapstype zijn afgeleid van de geologische kaart. Holocene stuifzanden zijn in het algemeen te onderscheiden van de oudere pleistocene dekzanden door het ontbreken van een goed ontwikkelde bodem. De holocene verstuivingen dateren hoofdzakelijk van na de late Middeleeuwen en zijn veroorzaakt doordat de mens de natuurlijke vegetatie verstoorde. Onder de relatief jonge verstuivingen kunnen daarom nog vroeg Middeleeuwse of oudere nederzettingen voorkomen.

Dobben. Dit zijn depressies (kommen) in het Pleistocene landschap, geheel of gedeeltelijk gevuld met veen en gyttja. In de dobben, die door de mens zijn uitgeveend, komen meertjes voor. De dobben kunnen deflatiekommen zijn, d.w.z uitgeblazen kommen, ontstaan binnen het dekzandlandschap. Deze kommen zijn meestal niet dieper dan 3 meter.

Pingoruïnes. Deze zijn gevormd tijdens de laatste IJstijd, in perioden waarin de bodem het hele jaar door bevroren was. Dit verschijnsel noemen we ‘permafrost’. Door jaarlijkse opdooi en bevriezing vormden zich langs scheuren in de ondergrond zogenaamde ‘ijslenzen’. Deze ijskernen konden zo dik worden dat zij een heuvel in het landschap vormden van wel 10 meter hoog. Toen het Holoceen aanbrak en de dooi definitief inviel, gleed de grond die bovenop de ijslens lag naar de zijkanten en vormde zo een wal rondom de ijskern. Door het smelten van de ijskern bleef er een ‘gat’ over binnen de gevormde wal. Deze depressie in het landschap werd vervolgens grotendeels opgevuld met organisch materiaal (gyttja en veen). De pingoruïnes kunnen meer dan 10 meter diep zijn.

Op deze kaarten is het holocene kustlandschap van Friesland voor drie tijdstippen gereconstrueerd, namelijk 600 vóór Chr., 150 na Chr. en 1000 na Chr. Op kaarten worden de volgende landschapstypen onderscheiden: 1) sub- en intergetijdegebied, 2) kwelderruggen, 3) kweldervlakten en 4) veengebied. De landschapspatronen zijn gereconstrueerd op basis van de morfogenetische kaart, maar ook door middel van ‘expert judgement’: dit betekent dat de kaartbeelden geen harde feiten weergeven maar trends in de kustontwikkeling.

De oudste ringdijk in het kweldergebied wordt weergegeven om de getijsystemen Middelzee, Friese Marne en Dokkummer Ee aan te geven.