printLogo

Cultuurhistorische Kaart Fryslân (CHK2)

Download > Wordingsgeschiedenis_fryslan versie 30 jan2009 (PDF - 4,8 MB)
 

Welkom op de website van de Cultuurhistorische Kaart  Fryslân, de CHK2, waar u digitale informatie kunt raadplegen over elementen en structuren van aardkundige, archeologische, historisch- geografische en bouwhistorische aard in de provincie Fryslân. Zo kunt u bijvoorbeeld opzoeken welke rijksmonumenten in uw woonomgeving staan, of u op een oud stinsterrein woont, welke soort verkaveling aanwezig is, hoe het landschap van Fryslân er aardkundig uitziet en hoe het zich heeft ontwikkeld.

Natuurlijk behoort ook de archeologie tot de cultuurhistorie van Fryslân. Deze informatie is samengebracht op de Friese Archeologische Monumentenkaart Extra, de FAMKE, waarbij een beleidsparagraaf en beleidskaarten zijn opgenomen. Deze kunt u ook vinden op www.fryslan.nl/famke.

De Cultuurhistorische Kaart omvat 23 categorieën van cultuurhistorische elementen en structuren:.

Daarnaast zijn  er drie lagen toegevoegd, die als informatielaag of als ondergrond kunnen worden gebruikt:

  • de Friese Archeologische Monumentenkaart Extra (FAMKE)
  • de kadastrale kaart uit 1832 (HISGIS)
  • de landschapstypenkaart van Fryslân uit 2010

De bovengenoemde categorieën en lagen van de CHK2 kunnen op drie verschillenden ondergronden worden geprojecteerd:

  • de topografische kaart uit 2007
  • de topografische kaart met "extra lijnen" 
  • de luchtfotokaarten uit 2009  

Leest u eerst "gebruik" want er zijn veel keuzes te maken om uw eigen combinatie in de kaart op te bouwen.    

  

 

Gebruik

De categorieën en lagen kunnen vrij worden gecombineerd en op diverse ondergrondlagen worden geprojecteerd.

De kaart start op met de topografische kaart uit 2007. U kunt deze uitzetten en voor een andere ondergrond kiezen, de topografische kaart met extra lijnen of de luchtfotokaarten uit 2009. De topografie met extra lijnen is zeer geschikt voor de combinatie met vlakdekkende lagen in kleur, zoals de FAMKE en de verkaveling.

Onder de kaart staat rechts de tekst "kaart vergroten". Klikt u hier, dan wordt de kaart zichtbaar op het hele scherm.

Boven de kaart staat in de grijze balk een vergrootglas en het begrip "cultuurhistorische kaart". U kunt hierop klikken:

  • klikt u op het vergrootglas, dan kunt u gericht  zoeken op plaats, straat, postcode of gemeente.
  • klikt u op "cultuurhistorische kaart", dan worden alle 23 categorieën zichtbaar en kunt u één of meerdere aanvinken.

Sommige categorieën zijn verder uitgesplitst: als u op het pijltje klikt, krijgt u een keuze uit meerdere lagen. Bijvoorbeeld, de categorie "dijken" wordt uitgebeeld door een sublaag "dijksystemen " en een sublaag "dijken, oorspronkelijke functie".

Naast het begrip "cultuurhistorische categorieën" ziet u een balkje met vierkantjes, de "transparantiebalk": hiermee kunt u de mate van transparantie bepalen: als u met de muis over de blokjes beweegt, ziet u in de kaart de mate van transparantie en als u een blokje aanklikt kunt u die fixeren. Let op: die mate van transparantie geldt dan voor alle categorielagen die u aanzet.

De overige drie lagen hebben elk een eigen transparantiebalk die op dezelfde manier gebruikt kan worden. De HISGISkaart wordt pas zichtbaar als u inzoomt.

Als u een categorie of een laag hebt geselecteerd en u klikt op een lijn, vlak of punt op de kaart, krijgt u een informatievenster met detailgegevens. Bij een aantal categorieën kunt u links (blauwe tekst) aantreffen die u naar meer informatie leiden. Ook kunnen boven in het venster meerdere nummers verschijnen: dit betekent dat er meer elementen op die plek te vinden zijn. Door deze nummers aan te klikken wordt de informatie hierover zichtbaar.
Terug

  Informatie en verantwoording over de bestanden per categorie

Basis voor de CHK2 zijn:

Terug

  Bronnen

Als basis voor de inventarisatie is gebruik gemaakt van, onder meer, de volgende bronnen:

Terug

 Totstandkoming

Met deze informatie wordt invulling gegeven aan een aantal doelen voor het cultuurhistorische erfgoed in onze provincie, dat in het Streekplan 2007 is geformuleerd: "... Wij streven ernaar om de belangrijke cultuurhistorische kwaliteiten en waarden in onze provincie in stand te houden en waar mogelijk verder te ontwikkelen. Wij zullen de geïnventariseerde elementen en structuren waarderen.....de basisbenadering is dat alle geïnventariseerde elementen en structuren goed ontsloten zijn...".(blz. 134-135, www.fryslan.nl/streekplan). Met deze website is de basisbenadering concreet gemaakt.

Uitgangspunt voor de totstandkoming van de CHK is het werkrapport "Wordingsgeschiedenis van Fryslân". In dit rapport is het verhaal van de ontstaansgeschiedenis van de provincie beschreven vanuit de ontwikkelingen die in de loop der tijd, op allerlei gebieden, hebben plaatsgevonden. Uit dit verhaal zijn cultuurhistorische elementen en structuren naar voren gekomen -het cultuurhistorische erfgoed-, die de fysieke vertaling van die ontwikkeling vormen. 

Al deze cultuurhistorische elementen en structuren hebben wij vervolgens per "categorie" (bijvoorbeeld: dijken, boerderijplaatsen, verkaveling) geordend.

Terug

 Verantwoording bestanden

In de CHK2 zijn de elementen waar mogelijk als vlakken (terreinen) getekend. In de gevallen waarin de omvang van terreinen niet zeker aan te geven was, is ervoor gekozen om vanuit een element (punt) met xy-coördinaten, een cirkel aan te geven waarbinnen het betreffende element verantwoord geplaatst kan worden.

De projectie van de elementen en structuren op de kadastrale kaart uit 1832 (HISGIS) vereist enige uitleg. Deze kaart is door de Fryske Akademy aan de hand van papieren kadastrale kaarten uit 1832 in beeld gebracht. Om heel Fryslân in beeld te brengen zijn heel veel kaarten verwerkt, waarbij de overgang van het ene kaartdeel naar het andere niet altijd even nauwkeurig is aangegeven.

Op plaatsen waar de aansluitingen van de kaartbladen liggen, kan het kaartbeeld verspringen, ook kunnen daar 'gaten' liggen of dubbele structuren. Er moet rekening gehouden worden met de mogelijkheid van een afwijking ten opzichte van de werkelijke ligging; deze kan enige tientallen tot enige honderden meters bedragen.

Dit betekent dat de categorieën, die op de huidige topografische kaart zijn ingetekend, iets tot fors kunnen afwijken qua ligging als ze op de HISGIS-kaart worden geprojecteerd en gedetailleerd worden bekeken. Er is dan ook gekozen voor de mogelijkheid van beperkt inzoomen bij het projecteren van objecten en structuren op de HISGIS-kaart om onnodige verwarring te voorkomen. De locaties geprojecteerd op de huidige topografische kaart vormen het uitgangspunt en de juiste referentie-informatie. Voor meer informatie en details kunt u terecht op: http://www.hisgis.nl/.

Over de inventarisaties en informatie, die voor de categorieën zijn uitgevoerd en verkregen, het volgende:

 

1. De kaart van de aardkundige laag is gemaakt op basis van de geomorfologische kaart van Nederland, die door bureau Alterra is vervaardigd. Deze kaart brengt geen "cultuurhistorische" categorie in beeld, maar maakt wel deel uit van de CHK-opbouw, omdat dit onderliggende aardkundige erfgoed de basis heeft gevormd voor de ontwikkelingen van de cultuurhistorie en het landschap van Fryslân.

In de verklarende tekst van deze categorie wordt de situatie van 500 voor Chr., 100 na Chr., 800 na Chr. en 1000 na Chr. uitgebeeld in een venster met bewegend beeld. Dit is door TNO/NITG gemaakt, tegenwoordig Deltares.

De aardkundig waardevolle gebieden zijn in het Streekplan 2007 opgenomen als ‘milieubeschermingsgebieden met specifieke waarden' (blz.135 en 137).

2. Boerderijplaatsen. Aan de hand van de Schotanus Atlas van 1718 zijn alle aangegeven (verhoogde) boerderijplaatsen geïnventariseerd en in kaart gebracht. Er zijn hierbij meer dan 8000 plaatsen ingetekend. Deze zijn ook te beschouwen als archeologische monumenten in de zin van de Monumentenwet 1988.

De nieuwere boerderijen staan onder de categorie ‘jongere bouwkunst (1850-1940)'.

3. Nederzettingen. Het bestand met nederzettingen is gebaseerd op de gegevens voor de oude CHK van de provincie Fryslân uit 2002. Deze kaart verscheen ook in ‘De wereld van het Friese landschap' en ‘De Bosatlas van Fryslân, 2009'.

De provincie actualiseert op dit moment de gegevens over de nederzettingen.

4.Kloosters, kloosterterreinen en uithoven. De bestanden van de kloosters, kloosterterreinen en uithoven zijn in 2008 door de Fryske Akademy in kaart gebracht en ingetekend op de kadastrale kaart van 1832 (HISGIS). Deze locaties zijn daarna door de provincie gecorrigeerd aan de hand van de huidige topografische kaart. Kloosters en kloosterterreinen zijn ook te beschouwen als archeologische monumenten in de zin van de Monumentenwet 1988.

Voor uitgebreide informatie over kloosters en uithoven en een uitgebreide beschrijving van plattegrond en architectuur:

* Loer.J., Kooi.H.J., ‘Kloosterland/Land der Klöster', september 2008.

* Mol, J.A., ‘Bemiddelaars voor het hiernamaals. Kloosterlingen in middeleeuws Frisia', Verschenen in Hel en hemel. De middeleeuwen in het Noorden, E. Knol, Jos M.M. Hermans en M.. Driebergen (red.) (Groningen 2001) 152-16

5. Stinzen, states/buitenplaatsen. Het bestand van de stinzen, dat door de Fryske Akademy is aangemaakt, en de historische kaarten (Schotanus Atlas en Eekhoff Atlas) zijn uitgangspunt en basis geweest voor de kartering van staten en buitenplaatsen . De inventarisatie en kartering zijn door bureau ReGister (nu Arcadis) in 2010 uitgevoerd. Deze locaties zijn ook te beschouwen als archeologische monumenten in de zin van de Monumentenwet 1988.

Voor uitgebreide informatie over stinzen: * Noomen.P.N., De stinzen in middeleeuws Friesland en hun bewoners', Hilversum 2009.

6. Het kerkenbestand omvat:

  • het kerkenbestand van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en
  • het bestand van de inventarisatie van de Friese kerken ("Tink om'e tsjerken"), die in 2010 is uitgevoerd door de Stichting Alde Fryske Tsjerken, in samenwerking met partners in het Monumintehûs en de afdeling Beleids- en Geoinformatie van de provincie Fryslân. Opdracht hiervoor is gegeven door de provincie Fryslân in het kader van het Deltaplan Fryske Tsjerken.

7. De cultuurhistorische informatie van de bouwhistorie bevat gegevens tot en met 1960. Dit jaartal is de historische tijdsgrens van 50 jaar die ook de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed hanteert, zoals in de Monumentenwet 1988 is voorgeschreven.

8. Vaarwegen. De inventarisatie en kartering is door bureau ReGister (nu Arcadis) in 2009 uitgevoerd. Het bestand "vaarwegen" heeft als basis de vaarroutes uit het Provinciaal Huishoudelijk Reglement van Politie, de "Inventaris van het archief van Provinciale Waterstaat over de periode 1875-1962" en de "Beschrijving van de provincie Friesland, behorende bij de waterstaatskaart", zoals in 1948 door Rijkswaterstaat is opgesteld. De waternamen komen uit de Waterstaatskaart van 1995.

9. Dijken. De dijktracés zijn op basis van oude kaarten (Schotanus Atlas en Eekhoff Atlas) en bronnen (onder meer Rienks en Walther) gecontroleerd en opnieuw ingetekend.

10. Grenspalen. De inventarisatie in het veld en documentatie van grenspalen is intern uitgevoerd door het Cluster Vastgoed en Geoinformatie van de provincie Fryslân.

11. Wederopbouwwijken (of naoorlogse woonwijken). Voor de wederopbouwwijken zijn topografische kaarten gebruikt uit de periode 1926-1942, 1949-1952, 1956-1962 en 1970. Het actualiseren van de kaarten gebeurde in de loop van een aantal jaren, vandaar dat hier geen eenduidig jaartal aangehangen kan worden. De wijken zijn gedateerd op basis van de kaart waarop de wijk als eerste is aangetroffen.

12. Delfts Rood. De inventarisatie van deze wederopbouwstijl is in 2010 uitgevoerd in opdracht van de Stichting De Nieuwe Kijk, waarbij vooralsnog alleen de inventarisatie van woningbouwverenigingen is weergegeven.

13. Zuivelfabrieken. Basis voor de inventarisatie en documentatie, die door bureau ReGister (nu Arcadis) in 2008 zijn gedaan, zijn:

* het Historisch Bodembestand uit 1993-1995, dat op haar beurt gevormd is uit twee bronnen, de Hinderwetsvergunningen en het archief van het Handelsregister van de Kamer van Koophandel

* het Bio-boekje van bureau Bodemsanering

* het digitale archief van de Leeuwarder Courant

Het bestand van de historische paden, de "Padenkaart" en de "Wetternammen yn Fryslan", met de Friese namen van vaarten en kanalen zijn te raadplegen op www.fryslan.nl/kaarten, onder Cultuur Taal Vrije Tijd.

Het bestand van de historische paden, de "Padenkaart" en de "Wetternammen yn Fryslan", met de Friese namen van vaarten en kanalen zijn te raadplegen op www.fryslan.nl/kaarten, onder Cultuur Taal Vrije Tijd. 
 Terug

 Status

De cultuurhistorische kaart is informatief: de kaart geeft aan welke cultuurhistorische elementen en structuren op provinciale schaal van betekenis zijn. In het kader van het ruimtelijke ordeningsbeleid wordt gevraagd met deze elementen en structuren rekening te houden bij plannen en ontwikkelingen, zie hiervoor het Ontwerp Feroardening Romte Fryslân, september 2010, blz. 35 en blz. 74.

De FAMKE is onderdeel van het Streekplan 2007. Voor meer informatie hierover, zie www.fryslan.nl/famke.

Terug

 Aansprakelijkheid

Er wordt voortdurend gewerkt aan de verbetering, aanvulling en verdieping van de gegevens over cultuurhistorie. Uw opmerkingen daartoe worden op prijs gesteld (chk@frysln.nl). Er zullen dan ook nieuwe versies volgen. Wanneer u de CHK2 gaat gebruiken, dient u zich ervan te verzekeren dat u met de meest recente versie werkt. Het kan niet gegarandeerd worden dat alle gegevens juist zijn. Er kunnen dan ook geen rechten aan worden ontleend.

De provincie is niet aansprakelijk voor eventuele gevolgen veroorzaakt door of in verband gebracht met het gebruik van de gegevens op deze website, noch ten opzichte van diegene die deze gegevens gebruikt, noch ten opzichte van derden. Degene die deze gegevens gebruikt, vrijwaart de provincie voor eventuele aanspraken van derden uit hoofde van door deze derden geleden schade als gevolg van het gebruik van de verstrekte gegevens.

Voor wat betreft de "bouwhistorie" geldt het volgende:
De monumentenkaart is het resultaat van het project 'Actualisering van het Monumentenregister' (AMR), dat door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) is uitgevoerd. De locaties van de rijksmonumenten en beschermde gezichten zijn als vlakken in kaart gebracht. De locaties van de jongere bouwkunst zijn als punten weergegeven. Voor meer informatie over de opgenomen bestanden verwijzen wij naar http://www.cultureelerfgoed.nl/.

Hierbij dient het volgende in aanmerking te worden genomen:

  • De monumentenkaart omvat alle vervaardigde zaken waarop de Monumentenwet 1988 onherroepelijk van toepassing is.
  • De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed staat, ondanks het feit dat aan de ontwikkeling van de monumentenkaart grote zorg is besteed, niet in voor eventuele daarin voorkomende fouten. De RCE aanvaardt geen enkele aansprakelijkheid voor welke schade dan ook veroorzaakt door fouten of onjuistheden in de monumentenkaart.

Terug

 Eigendomsrecht

 Het eigendomsrecht (inclusief auteursrecht) behoort voor wat betreft de (gebouwde) rijksmonumenten en beschermde gezichten aan de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, RCE (http://www.cultureelerfgoed.nl/) te Amersfoort; voor de HISGIS-bestanden aan de Fryske Akademy te Leeuwarden (http://www.fryske-akademy.nl/);  voor de Geomorfologische Kaart aan Alterra te Wageningen (http://www.alterra.wur.nl/) en voor de overige gegevens aan de Provincie Fryslân (/). De gebruiker dient voor gebruik van deze gegevens - als zodanig of bewerkt, in welke vorm dan ook - toestemming te vragen aan de provincie Fryslân en voor de rijksmonumenten en beschermde gezichten aan de RCE; verder dient de gebruiker de gegevens niet als zodanig openbaar te maken, aan derden te leveren, ter inzage te geven dan wel ter verwerking of ten gebruik te verstrekken. Bij publicatie van resultaten die op basis van deze gegevens verkregen zijn, dient duidelijk bronvermelding plaats te vinden, zoals door de verschillende eigenaren wordt aangegeven.
Terug

  Vragen

Heeft u vragen of wilt u meer informatie over de CHK2? Stuur dan een mail naar: chk@fryslan.nl. U krijgt zo spoedig mogelijk antwoord. U kunt ook telefonisch contact opnemen met nummer: 058-2925210
Terug

 Colofon

Deze website is gemaakt door de afdeling Beleids- en Geoinformatie en de afdeling Ruimte van de provincie Fryslân.

Provincie Fryslân
Postbus 20120
8900 HM Leeuwarden
tel. 058 - 292 59 25
fax 058 - 292 51 25

Terug  

  1. Home
  2. Site Onderdelen
  3. Header
  4. Snel Naar
  5. Kaarten
  6. Cultuurhistorische Kaart Fryslân (CHK2)

Taal Kiezen